Binam Depreme Dayanıklı mı? Evim Sağlam mı?

Bir binanın depreme dayanıklı olup olmadığı yalnızca dışarıdan bakarak, bina yaşına göre veya online bir listeyle kesin olarak anlaşılamaz. Güvenilir karar için mevcut proje, beton dayanımı, donatı durumu, zemin bilgisi, taşıyıcı sistem, varsa hasarlar ve binanın kullanım koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Artyol, bu süreci ön değerlendirme, yerinde inceleme, gerekli testler, deprem performans analizi, güçlendirme projesi ve uygulama aşamalarıyla yapı özelinde ele alır.

Evim sağlam mı sorusuna neden tek cümleyle cevap verilemez?

“Evim sağlam mı?” sorusu günlük dilde doğaldır; ancak mühendislik açısından değerlendirilmesi gereken şey yalnızca dairenin içi değil, binanın tüm taşıyıcı sistemidir. Bir apartman dairesi tek başına bağımsız şekilde depreme dayanıklı veya dayanıksız sayılmaz. Kolonlar, kirişler, perdeler, döşemeler, temel, zemin ve yapısal sistem birlikte çalışır.

Bu nedenle bir evin veya binanın deprem güvenliği için şu veriler birlikte incelenmelidir:

• Binanın yaşı ve yapım dönemi
• Statik ve mimari projelerin mevcut olup olmadığı
• Beton dayanımı
• Donatı miktarı, yerleşimi ve korozyon durumu
• Kolon, kiriş, perde ve döşeme davranışı
• Zemin ve temel koşulları
• Daha önce yapılmış tadilatlar veya taşıyıcı sisteme müdahaleler
• Görülen çatlak, ezilme, nem, korozyon veya deformasyonlar
• Binanın kullanım amacı ve yükleri

Bu bilgiler olmadan “güvenli” veya “güvensiz” demek bilimsel ve etik değildir.

Dışarıdan bakarak bina güvenli mi anlaşılır mı?

Dışarıdan bakmak bazı uyarı işaretlerini gösterebilir; fakat binanın deprem güvenliği hakkında kesin karar vermez. Örneğin taşıyıcı sistemdeki beton dayanımı, donatı düzeni, temel davranışı veya zemin etkisi çıplak gözle anlaşılamaz.

Yine de şu işaretler dikkate alınmalıdır:

• Kolon veya kirişlerde derin ve geniş çatlaklar
• Taşıyıcı elemanlarda beton dökülmesi ve donatıların görünmesi
• Donatıda belirgin paslanma veya kesit kaybı
• Katlar arasında belirgin oturma, eğilme veya sehim
• Binanın deprem sonrası yeni hasar alması
• Zemin katta taşıyıcı duvar veya kolonların kaldırılmış olması
• Ruhsatsız kat eklenmesi veya ağır tadilatlar
• Sürekli nem, su alma ve korozyon belirtileri

Bu belirtiler varsa profesyonel inceleme geciktirilmemelidir. Yeni bir deprem sonrası ağır hasar şüphesi varsa binaya girilmemeli ve ilgili resmi kurumlara başvurulmalıdır.

Binam güçlü mü? Mühendislik açısından neye bakılır?

“Güçlü bina” günlük dilde güven veren bir ifade olsa da mühendislikte daha doğru kavram deprem performansıdır. Deprem performansı, binanın belirli deprem etkileri altında nasıl davranmasının beklendiğini gösterir.

Bir binanın deprem performansı şu sorularla değerlendirilir:

1. Beton ve donatı beklenen dayanımı sağlıyor mu?
2. Kolon, kiriş, perde ve döşemeler deprem yüklerini aktarabiliyor mu?
3. Binada yumuşak kat, kısa kolon, düzensizlik veya zayıf kat gibi riskler var mı?
4. Zemin ve temel davranışı binanın güvenliğini etkiliyor mu?
5. Binanın mevcut durumu yönetmelikte hedeflenen performans seviyesini sağlıyor mu?
6. Güçlendirme gerekiyorsa hangi yöntem teknik ve ekonomik olarak uygundur?

Artyol’un yaklaşımı, bu sorulara yüzeysel cevap vermek değil; veriye dayalı mühendislik değerlendirmesi yapmaktır.

Deprem testi yaptırmak yeterli midir?

“Deprem testi” halk arasında farklı anlamlarda kullanılır. Bazı kişiler karot testini, bazıları hızlı taramayı, bazıları da tam deprem performans analizini “deprem testi” olarak adlandırır. Bu nedenle hangi testin ne amaçla yapıldığını doğru anlamak gerekir.

Tek bir test binanın tüm deprem güvenliğini tek başına göstermez. Örneğin karot testi beton dayanımı hakkında veri sağlar; fakat donatı düzeni, zemin, temel ve taşıyıcı sistem davranışı ayrıca değerlendirilmelidir.

Daha doğru yaklaşım şudur:

• Önce binanın bilgileri ve mevcut durumu incelenir.
• Gerekli test ve ölçümler belirlenir.
• Beton, donatı ve zemin verileri toplanır.
• Yapı modeli oluşturulur.
• Deprem performans analizi yapılır.
• Sonuçlara göre güçlendirme, dönüşüm veya başka bir çözüm değerlendirilir.

Riskli yapı tespiti ile deprem performans analizi aynı şey mi?

Hayır. Bu iki süreç karıştırılmamalıdır.

Riskli yapı tespiti, 6306 sayılı kanun kapsamındaki idari/hukuki süreçtir ve yetkili/lisanslı kurumlar tarafından yürütülür. Sonucu malik hakları, itiraz, tahliye, yıkım veya güçlendirme süreçlerini etkileyebilir.

Deprem performans analizi ise binanın deprem etkileri altındaki davranışını mühendislik açısından değerlendiren teknik çalışmadır. Güçlendirme projesi için temel oluşturabilir.

Bazı durumlarda bu süreçler birbirini etkileyebilir; ancak aynı şey değildir. Bu nedenle binanız için hangi sürecin uygun olduğunu öğrenmek için güncel mevzuat ve uzman mühendislik değerlendirmesi birlikte ele alınmalıdır.

Artyol’dan ön değerlendirme nasıl alınır?

Ön değerlendirme, binanın kesin olarak güvenli veya güvensiz olduğunu söylemek için değil, doğru teknik yol haritasını belirlemek için yapılır.

Başvuru sırasında şu bilgiler faydalıdır:

• Binanın ili, ilçesi ve kullanım amacı
• Kat sayısı ve yaklaşık inşa yılı
• Betonarme, çelik, yığma veya karma taşıyıcı sistem bilgisi
• Statik ve mimari proje olup olmadığı
• Daha önce güçlendirme, tadilat veya taşıyıcı müdahale yapılıp yapılmadığı
• Görülen çatlak, hasar, nem veya korozyon belirtileri
• Bina deprem sonrası hasar aldıysa hasarın fotoğrafları
• Malik/yönetim iletişim bilgileri

Artyol bu bilgilerle ön süreci planlar; gerekiyorsa yerinde inceleme, testler, performans analizi ve güçlendirme seçenekleri için yol haritası oluşturur.